Beleid
& strijdpunten

Vrije tijd is een basisrecht

“Eenieder heeft recht op rust en op eigen vrije tijd, met inbegrip van een redelijke beperking van de arbeidstijd, en op periodieke vakanties met behoud van loon.”
Artikel 24 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens zoals aangenomen op 10 december 1948 door de Verenigde Naties

Vrije tijd is sinds de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens een basisrecht voor iedereen. In de praktijk is dat echter nog lang geen verworven recht en staat de vrije tijd meer dan ooit onder druk. Mensen hebben te weinig grip op hun tijd én te weinig ruimte en plaats om tot rust te komen.

Lees het memorandum van Pasar | Download het memorandum

De maatschappelijke context focuste in 1948 op werktijd en vakantie van werknemers. Vandaag dient het recht op vrije tijd veel ruimer geïnterpreteerd: het geldt voor alle mensen, ongeacht hun leeftijd, afkomst of sociaaleconomische status. Met bijzondere aandacht voor mensen die drempels ervaren om van vrije tijd te kunnen genieten.

> We ijveren voor vrije tijd als een reëel basisrecht voor iedereen. De samenleving moet mensen de kans bieden om vrije tijd te beleven die hen toelaat om te genieten, en die hen verrijkt en gelukkig maakt.


Grip op tijd

Strikt genomen is de beschikbare vrije tijd de voorbije decennia toegenomen. Maar ook het aantal partners dat met twee (buitenshuis) werkt, is gestegen. Waardoor de gezamenlijke vrije tijd op gezinsniveau is gedaald. Bovendien moet (vrije) tijd steeds sneller en efficiënter benut worden. De veeleisende arbeidsorganisatie en de digitalisering bezorgt veel mensen stress en doet de grens tussen professionele arbeid en privétijd vervagen. Het fenomeen van de talrijke burn-outs is hier niet vreemd aan.

> We pleiten ervoor dat mensen zich meer bewust worden van hun vrijetijdsgebruik en weer meer grip krijgen op hun tijd. En het beleid moet de burger hiervoor meer omkadering en materiële mogelijkheden bieden.


Tijd voor collectieve vrije tijd

Alle onderzoeken en cijfers over vrije tijd handelen over individuele vrije tijd. Me-time en genieten vormen de sleutelwoorden. Maar collectieve vrije tijd – die we samen met anderen doorbrengen – is even belangrijk. Veel zaken die het leven leuk, bijzonder of waardevol maken, beleven we samen met anderen.

Het wordt steeds moeilijker om een gezamenlijk moment van vrije tijd te vinden met je gezin, je vriendengroep, je familie, je collega’s. Zo is er bijvoorbeeld het flexibele werken. Deze individualisering en versnippering van de werktijd vermindert de persoonlijke vrije tijd, maar ook de collectieve vrije tijd. In een 24/7-economie vervaagt het verschil tussen alledaagse en niet-alledaagse momenten. Het bijzondere van gezamenlijke rustmomenten gaat verloren. Een ander voorbeeld is het zondagswerk. Als het niet meer uitmaakt welke dag je werkt of vrije tijd hebt, zijn alle dagen evenveel waard. Dit is een gevaarlijke evolutie die de collectieve rust, die je samen met anderen deelt, bedreigt.

> We pleiten voor het behoud van ritme en collectieve rustmomenten voor het individu en de samenleving. Met zondag als collectieve vrije dag, gericht op sociale activiteiten en ontspanning.

 

Ruimte voor vrije tijd

Vrije tijd heeft ook een ruimtelijk aspect. In Vlaanderen neemt de verstedelijking toe, de groene ruimtes raken alsmaar meer versnipperd en worden omgeruild voor bebouwing. Bossen worden gekapt, automobiliteit blijft groeien en ruimte in beslag nemen, toeristische trekpleisters raken oververzadigd, enz. Kortom: de ruimte voor vrije tijd verkleint, terwijl de bevolking groeit en haar behoefte aan ruimte voor vrije tijd toeneemt.

Bovendien raakt de beschikbare ruimte oververzadigd en zijn sommige ‘rustplekken’ al lang geen rustplekken meer.

> We willen dat er meer ruimte komt voor vrije tijd en recreatie in de directe woonomgeving van mensen. Goed bereikbare plaatsen waar volwassenen en kinderen, werkenden en niet-werkenden hun vrije tijd kunnen beleven, mensen kunnen ontmoeten en zich kunnen ontspannen.

 

Tijd voor vrijwillig engagement

De overheid gaat dubbelzinnig om met het sociale engagement van mensen. Enerzijds trekt de overheid zich terug uit een aantal zorgfronten waardoor zorg wordt vermaatschappelijkt. De burger wordt mee verantwoordelijk gesteld voor de zorgtaken. Anderzijds krijgt de burger steeds minder tijd en mogelijkheden om die zorg op te nemen: verhogen van de pensioenleeftijd, flexibiliseren van de werktijd, afbouw van tijdskredieten, …

Laten we daarenboven niet vergeten dat mensen zich naast de zorgtaken ook op andere manieren vrijwillig inzetten voor de gemeenschap.

> We willen dat het vrijwillige engagement van mensen als waardevol wordt erkend en zijn plaats krijgt in het sociaaleconomische systeem. Dat betekent: voldoende vrije tijd en financiële ruimte om dat engagement te kunnen opnemen.

 
Vrije tijd vraagt om beleid

We hebben een beleid voor werk, welzijn, onderwijs, toerisme, enz. maar niet voor vrije tijd. Is dat een vergetelheid of een teken aan de wand? Vrije tijd wordt te makkelijk doorgeschoven naar de individuele burger. Die moet keuzes maken en waken over zijn vrije tijd. Tot op zekere hoogte is dat correct. Maar dat kan alleen binnen een maatschappelijk kader dat deze individuele keuze mogelijk maakt, stimuleert en ondersteunt. De huidige beleidsmaatregelen en wetgeving omtrent tijdsbesteding gaan steeds over flexibiliteit en efficiëntie in functie van de economie, over het ‘beter’ benutten of managen van de tijd. Er zijn beleidsmaatregelen nodig die vrije tijd als basisrecht voor iedereen vrijwaren en versterken, die voorkomen dat vrije tijd ondergesneeuwd raakt als een ‘onbelangrijke en ondergeschikte’ persoonlijke waarde.

> We pleiten voor collectieve vrijetijdsmaatregelen die voor iedereen gelden. In het verleden is welvaartsgroei steeds omgezet in meer vrije dagen, maar sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw is er geen aanpassing meer gebeurd. De tijd is rijp om een meer leefbare verhouding tussen arbeid en vrije tijd te onderhandelen.

pasar_pak-je-tijd_blauw-wit_400.png

Pakjetijd.be is een actie van Pasar vzw.

Meer info over Pasar vind je op www.pasar.be

 

Ambassadeurs van vrije tijd gezocht

Wil je meewerken aan de Week van de Vrije Tijd? Stuur een mail naar pakjetijd@pasar.be

Heb jij het gevoel dat je te weinig vrije tijd hebt? Dat je vrije tijd vol zit met klusjes en verplichtingen? Laat van je horen!

Op basis van jouw reacties bekijken we hoe we acties kunnen opzetten.

Stuur je getuigenis naar pakjetijd@pasar.be